|
1- معرفی جایگاه عمومی منطقه دو
منطقه دو شهرداری ، یکی از مناطق هشت گانه شهرداری شیراز می باشد که در جنوب و غرب بافت تاریخی قرار گرفته است . این منطقه از شمال به بافت تاریخی و مناطق 3 و 8 و 1 ، از غرب به منطقه یک ، از شرق به پایگاه هوایی شیراز و از جنوب به منطقه 5 شهرداری محدود می شود. مساحت آن بالغ بر 1680 هکتار می باشد و به صورت خطی از شمال غربی به جنوب شرقی حول بافت قدیم شیراز از ناحیه غرب و جنوب کشیدگی دارد .
محدوده منطقه 2 در حال حاضر شامل دو بخش کاملاً متمایز است : یکی محدوده پیرامون بافت تاریخی که دارای سابقه توسعه بیشتر و قدمت بیشتر بوده و بافت میانی شهر شیراز را شامل می شود و دیگری بخش شرقی و جنوب شرقی آن که محصول دهه اخیر است . در صورتی که محدوده پیرامون منطقه تاریخی – فرهنگی شیراز را مرحله اولیه توسعه شهری تلقی کنیم . سایر بخشهای منطقه دو حاصل عمل نیروهای توسعه شهری در سه دهه گذشته و بویژه دو دهه اخیر بوده است .
جدول 1: مشخصات کلی منطقه 2 شهرداری ، 1383
|
مساحت |
درصد |
رتبه از نظر مساحت |
جمعیت |
درصد |
رتبه از نظر جمعیت |
|
منطقه دو |
1680 |
9 |
4 |
263134 |
20 |
1 |
|
کل شهر |
18622 |
100 |
- |
1314437 |
100 |
- |
مرز پیرامون منطقه را شبکه های شریانی و اصلی شهر تشکیل داده که ارتباط را با سایر مناطق محقق می سازد. چنانچه پیرامون این منطقه را به مثابه یک جند ضلعی فرض نماییم ، شبکه ها که همان اضلاع چند ضلعی محسوب می گردند از چهارراه زند به سمت فلکه ستاد یکی از اضلاع شمالی منطقه می باشد که بخشی از خیابان زند است و از فلکه ستاد تا فلکه فرودگاه ضلع غربی منطقه را تشکیل که خیابان مشیر فاطمی و نادر (انقلاب) نام دارد .
جدول 2 : مقایسه منطقه دو با شهر شیراز ، 1383
|
مساحت کل (هکتار) |
جمعیت ( نفر ) |
مساحت مسکونی ( هکتار) |
تراکم ناخالص مسکونی ( نفر در هکتار) |
تراکم خالص مسکونی ( نفر در هکتار) |
سرانه |
|
منطقه دو |
1680 |
263134 |
2/681 |
6/156 |
3/386 |
8/63 |
|
کل شهر |
18622 |
1314437 |
3/5147 |
6/70 |
6/255 |
6/141 |
2- ویژگی های عمومی منطقه
2-1- ویژگی های محیطی و طبیعی منطقه
- سطح بالای آبهای زیرزمینی در منطقه به جهت موقعیت و شیب عمومی به ویژه در جنوب ، شرق و مرکز منطقه ؛
- مشکل جدی دفع آبهای سطحی و فاضلاب منطقه و دفع روسطحی و نامناسب آن به ویژه در جنوب ، شرق و علی الخصوص در نواحی حاشیه نشین ؛
- رواج بیماریهای پوستی و عفونی ناشی از آلودگی های زیست محیطی به ویژه در میان حاشیه نشینان ؛
- تخریب و تبدیل مکرر باغات و باغچه های باقیمانده در منطقه در توافق های پنهان و آشکار وعدم اجراء بسیاری از پیشنهادات فضای سبز طرح تفضیلی ؛
- وجود گودها و اراضی با خاک وزمین نامناسب و ویژه در بخش های جنوبی ، مرکزی و شرقی منطقه با استعداد خطر بالا در برابر زلزله ؛
- ترکیبی از انواع آلودگی های خاک ، هوا ، صوتی و به ویژه بصری در بخش های مختلف منطقه به دلیل موقعیت و شرایط طبیعی منطقه .
2-2 ویژگی های اقتصادی – اجتماعی – جمعیتی منطقه
-
گسترش و افزایش سهم مشاغل غیر رسمی در منطقه ؛
-
ضعف مشارکت های مردمی در اداره امور منطقه ؛
-
پایین بودن کیفیت زندگی و عدم بهرمندی از حداقل امکانات زندگی در اجتماعات آلونکی ؛
-
عدم وجود امنیت به دلیل وجود گروههای بزهکار و کجرو اجتماعی در برخی از محلات ؛
-
پایین بودن نرخ فعالیت اقتصادی زنان ؛
-
بالا بودن نرخ بیکاری جوانان و در وضع موجود ؛
-
غالب بودن نقش خدمات در ساختار اقتصادی منطقه ؛
-
مهاجر پذیری منطقه و ناهمگون بودن بافت اجتماعی ؛
-
رشد آلونک نشینی بدلیل پایین بودن قیمت زمین و مسکن در کانونهای حاشیه ای ؛
-
تراکم بالای جمعیت و توزیع نامتعادل آن
-
ضعف در سرمایه اجتماعی و فرهنگی جمعیت ساکن در منطقه ( عدم تعلق مکانی ، عدم حس مشارکت ، ضعف دانش فنی و مهارت و ....)
-
بیشترین سهم شاغلین به ترتیب در بخش خدمات (8/70 درصد) و صنعت (25 درصد)؛
-
ترکیب و امتزاج نامتناجس اقشار ساکن ( غرب- شرق ، شمال و جنوب منطقه ) و بویژه در مرکز منطقه
-
توزیع نامتناسب جمعیت در پهنه منطقه (تراکم شدید در غرب و جنوب منطقه ) و تراکم کم در عرصه شرقی و مرکزی منطقه
-
وجود اراضی خالی دارای استعداد جذب جمعیت در شرق و مرکز منطقه .
2-3- ویژگی های کالبدی و فضایی منطقه
-
امتزاج بافتهای ناهمگون نامتجانس (شهری ، روستائی ، حاشیه ای) ودر هم آمیختگی شدید آنها در بخشهای مختلف منطقه ؛
-
وجود بافتها و پهنه های خودرو حاشیه ای متعدد در سطح منطقه و تهدید جدی مناطق پیرامونی به لحاظ کالبدی و نیز اجتماعی ؛
-
وجود درصد قابل توجهی از اراضی خالی و بایر در منطقه و عدم وجود طرح و برنامه ریزی مشخص برای آن و شکل گیری نامتناسب طرحهای تفکیکی ابتدایی
-
فقر شدید سطوح و سرانه های حداقلی خدماتی در سطح منطقه از یک سو و عدم پراکنش و پخشایش موزون کاربریهای خدماتی موجود در سطح منطقه از سوی دیگر
-
بالا بودن تراکم خالص و ناخالص مسکونی در بخشهایی از منطقه به ویژه در بافتهای با ماهیت روستایی و خودرو
-
فشردگی بافت و نامنظم بودن قطعات از یک سو و گرایش به خرد شدن مالکیت ها و پیامد آن پیچیده تر شدن جریان نوسازی و بهسازی در منطقه از سوی دیگر
-
فرسودگی شدید کالبدی در بخشهای متعددی از منطقه و تهدید جدی در مقابل سوانح و مخاطرات طبیعی
-
فقدان مرکزیت و نیروهای انسجام بخش به ویژه در بخشهای جنوبی منطقه و تدوام حرکات پراکنده و موردی
-
فقدان ساختار و شالوده شهری مشخص و عدم شکل گیری ساختارهای فرعی در منطقه
-
بی نظمی و اغتشاش کالبدی و سیمای حجمی منطقه در نتیجه فقدن هویت کالبدی و جمعی منطقه
-
پایین بودن کیفیت محیط شهری و عدم توجه به ابعاد طراحی شهری در توسعه های جدید.
الف ) ساخت و بافت
امتزاج بافتهای متفاوت و متضاد (نقشه بافت های منطقه )
امتزاج بافتهای منظم و حاشیه ای در جنوب و مرکز شهر .
کوی های کارمندی (شهرک ولی عصر ، فضل آباد و کوی زهرا و ...)
بافت های حاشیه ای (شهرک بهار ، دباخی ، احمدی نو ، قلعه شاهزاده بیگم و ... )
ب) استخوان بندی و شبکه
-
جهت گیری عمومی منطقه شمال غربی – جنوب شرقی متناسب با جهت عمومی دشت شیراز و به تبع آن محورهای اصلی منطقه نیز دارای جهت شرقی – غربی بوده و در عین حال محورهای شمالی – جنوبی اتصال دهنده منطقه با مناطق شمالی و جنوبی هستند.
-
در عین حال ساختار شبکه و استخوان بندی موجود منطقه نامنظم و فاقد سلسله مراتب بوده و عاجز از ساختار بخشی منطقه به ویژه در بخش های شرقی و جنوبی است.
-
فقدان مراکز انسجام بخش و هویت دهنده و در نتیجه پراکنده روئی و عدم انسجام در ساختاری کالبدی به ویژه در مرکز ، جنوب و شرقی منطقه.
ج) کاربری زمین
-
از مجموع حدود 1680 هکتار مساحت منطقه بالغ بر 40 درصد مسکونی 2/31 درصد به شبکه معابر و حمل و نقل ، 8/7 درصد خدمات شهری و 5 درصد به خدمات عمومی و 5 درصد به فضاهای سبز و پارکها اختصاص دارد.
-
توزیع نامناسب و ناموزون کاربرها و به ویژه کاربریهای خدماتی ؛
-
تداخل و تزاحم کاربری ها (کارگاهی و صنعتی لابلای بافت مسکونی و تجاری و ....) و فقدان سلسله مراتب کاربری ها
-
عدم شکل گیری مراکز ناحیه ، محله و (حتی منطقه ای )و کاربری های منطقه ای ، ناحیه ای پیشنهادی طرح تفصیلی و در عین حال استقرار کاربری های فرا منطقه ای مثل آموزشگاه شهید باهنر ، مجموعه ورزشی ، بیمارستانها و ....)
جدول 3 : کاربری های کلی منطقه دو شهرداری
|
نوع کاربری |
سطح (هکتار) |
سرانه |
درصد |
|
مسکونی |
674 |
6/25 |
40 |
|
خدمات شهری |
131 |
9/4 |
8/7 |
|
پارک ، فضاهای سبز و باغ |
69 |
6/2 |
5 |
|
خدمات منطقه ای ، ناحیه ای و محله ای |
83 |
1/3 |
5 |
|
شبکه معابر و حمل نقل |
530 |
1/20 |
2/31 |
|
بایر و باز |
193 |
3/7 |
11 |
|
جمع |
1680 |
6/63 |
100 |
د) تراکم
-
بالابودن تراکم های عمومی منطقه شامل تراکم ناخالص جمعیتی با میانگین 156 نفر و تراکم خالص جمعیتی 386 نفر (حداکثر 580 و حداقل 38 نفر ) تراکم ساختمانی 78 درصد ( حداکثر 106 و حداقل 50 درصد) در سطح منطقه
-
عدم اجرای پیشنهادات تراکمی طرح تفصیلی و تناقض جدی وضع موجود با پیشنهادات
-
تراکم بسیار بالای جمعیتی در بافت حاشیه ای به دلیل درهم تنیدگی بافت و ریزدانگی (تراکم در سطح) |
